Hueyda El Saied

nga Hueyda El Saied

Ka nga ato ditët dimrit të cilat dhe pse bën ftohtë mund të quhen të mrekullueshme, e një e tillë bëri që së bashku me katër shoqe e mia u ulem në një bar përballë Tajvanit për shijuar çokollatën e tretë të atij mëngjesi.

Ndërsa rrezet e diellit shoqëronin bisedat tona, më lindi ideja e një loje; të zbulonim personalitetin e personave të cilët « sflilonin » (në trotuarin ku ndodhej dhe bari ynë) përmes veshjeve, mënyrës së tyre të të ecurit dhe shprhejes së fytyrës. Loja jonë ashtu siç filloi, mbaroi shumë shpejt. Arsyeja ishte shumë e thjeshtë, dëshira jonë për t’u bërë psikologe për disa minuta u mund nga një fenomen, i cili tashmë mund të quhet dhe “Institucion”. Me pak fjalë, dhe pse u munduam, unë dhe shoqet e mia nuk arrinim të thoshim asnjë fjalë për nëntëdhjetë për qind të atyre që “sfiluan” para nesh, pasi sa niste njëra nga ne të futej nën lëkurën e psikologes dhe të bënte një koment, i hidhej tjetra dhe thoshte: “E njoh unë atë. Është filania. Merret me…, ka qenë e dashura e…, tani shoqërohet me…”.

Mendova se të paktën djemtë ose burrat do të na e jepnin kënaqësinë të luanim, por jo, as që bëhej fjalë, do të dilte ndonjëra nga ne që do ta njihte X-in. “Ky është i biri i…, burri i…, i cili ka atë …”. “Institucioni Thashetheme” fitoi, ndoshta nga që nuk jetojmë në NewYork apo Paris (por dhe këtu s’jam 100% e sigurt).

Aty e kuptuam që tashmë vendin e “xhiros së madhe” së kohës së monizmit e kanë zënë baret dhe restorantet luksoze apo underground, ku sigurisht është e vështirë të jesh i lirë, të mbetesh vetvetja. E them këtë, duke pasur parasysh se nga fundi i viteve ’80, kur unë fillova të njihja jetën, kuptova njëkohësisht se nëse doja të mësoja ndonjë thashethem do të më duhej të dilja në xhiron e madhe të bulevardit dhe vetëm 15 min do të mjaftonin të merrja një informacion mbi këdo.

Tani nuk ka më “xhiro të madhe”, as ne nuk kemi nevojë të lodhemi aq shumë për thashetheme, pasi janë ato që vijnë te ne teksa jemi me një gotë në dorë dhe dëgjojmë muzikë në ndonjë bar apo pub.

Sigurisht thashethemet ekzistojnë kudo, në çdo vend të botës, apo siç i quajnë anglosaksonët “Gossip” apo francezët « Les ragots », por ato janë për të ashtuquajturit VIP-a. Për një të huaj është e paimagjinueshme të ulet në një bar buzë rrugës dhe të mesojë nga shokët e tij emrat e 90 për qind të njerëzve që u bie rruga para tij.

Ndërsa në Shqipëri zhvillimi i pakët ekonomiko-social i saj e bën këtë vend fushë të begatë të thashethemit, aq sa pas kaq vitesh ai mbetet ende “fanar ndriçues buzë Adriatikut”.

Kur flas për thashethemet si institucion e lidh këtë me faktin se çdokush këtu e ka këtë talent, dhe nëse nuk e ke këtë “dhunti” je demode. Ka nga ata që e kanë bërë dhe mjet pune. Ky profesion i vjetër nuk bën dallime sociale, çdokush mund ta ushtrojë, duke filluar që nga ai me dy klasë shkolle e deri te ai me master apo doktoraturë. Aq më tepër tek ky institucion nuk ka kryetar, të gjithë janë të parë.

Ajo që është me interesante në këtë fenomen është se dhe vetë ata që krijojnë thashetheme janë dhe vetë viktima të tisit të thashethemnajës që ka rrethuar këtë vend, por pak midis tyre e kuptojnë këtë.

Në Shqipëri njerëzit gjejnë punë, licencohen, gjykohen, vlerësohen, divorcohen apo prishin jetët e tyre dhe të të tjerëve duke mos rezistuar dot para “Institucionit thashethem”. Ai kushton aq lirë, sa në Shqipëri shumë herë ngrihen sisteme vlerash dhe antivlerash mbi themele thashethemesh.

Askush nuk duket të jetë i gatshëm të jetojë pa thashetheme. Varfëria dhe koha e shumtë për t’u “vrare” bën që ato të kenë vend nderi në bisedat e përditshme, e nëse Migjeni do të shkruante sot, në vend të bukës së përditshme do të kërkonte me gojën e shqiptarëve :

Thashethemin e përditshëm falna Zot!…

Nga Hueyda El Saied

Nuk kam arritur ende të arrij të bëj paqe me idenë që njerëzit që dua dhe vlerësoj një ditë të bukur mund “të largohen” për të mos u kthyer më kurrë. Aq sa bëhem dhe pak egoiste kur mendoj se do të ishte më e lehtë ta merrja unë e para atë biletë pakthim, pasi pa ta do të ndihesha si jetime si dhe nuk do të doja të mos kisha më mundësi të ndaja përsëri me ta momente të rëndëndësishme, t’i pyesja  “Ju kujtohet kur …? » ose të bënim së bashku plane për të nesërmen.

Por fatkeqësisht këto ngjarje të hidhura ndodhin dhe më e keqja është se për këto gjëra nuk ka një rradhë të caktuar. Për shembull kur themi ajo ështe një « grua e ve » imagjinojmë një gjyshe apo një grua në moshë, është e vështirë të pranohet që ajo mund të jetë dhe një tridhjetë apo dyzet vjeçare e cila është aktive, por  që një ditë të bukur një lajm i hidhur ka trokitur në derën e fatit të saj.

Në mënyrë indirekte e paksa të largët kam përjetuar një histori të ngjashme. Për 16 vjet rresht, jam rritur si një fëmijë gjysmë jetim, ndonëse im atë ishte gjallë. Në këtë shkrim nuk dua të flas për veten, por për nënën time e cila ishte vetëm 24 vjeç kur tim atë e përzunë nga Shqipëria dhe ajo u gjend pak a shumë në të njëjtën situatë si dhe ato gra të reja të cilat përballen me këtë “largim” të papritur, me humbjen e bashkëshortit.

Mendoj se çdo grua e jeton këtë dramë në funksion të personalitetit të saj dhe të marrëdhënies që ka pasur me “të larguarin”. Si një qilim i thurur nga fillimi në fund me katër duar, historia e secilës prej tyre i ngjan një filmi i cili fatkeqësisht ka një fund të dhimbshëm. Momentet e veçanta, e përditshmja, intimiteti i tyre, tashmë i përkasin vetëm kohës së shkruar. Me largimin e tij, ky duet jo vetëm që nuk ekziston më, por  “i larguari” merr me vete një copë të jetës së saj, buzëqeshjen e saj, identitetin e saj.

Cili e dinte më mirë se ai, se çfarë femre, bashkëshorte, e dashure apo nëne ishte ajo?

Ndërkohë përballë kësaj dhimbjeje për të cilën askush nuk është përgatitur, dëgjojmë dhe komplimentet që i bëhen këtyre grave të cilat me të drejtë më shumë i nevrikosin sesa i ngushëllojnë ato.
« Bravo për kurajon që ke! » , « Çfarë force karakteri ke! »

Po a ka rrugëzgjidhje tjetër kjo grua? Ajo ka vetëm dy alternativa ose të filloi të pranojë këtë fatkeqësi e t’i thotë vetes « Jeta vazhdon. » , ose të zhytet në hidhërimin e saj e të shndërrohet  në një “e larguar” e gjallë.

Unë mendoj se këto gra s’janë as kurajoze e aq më pak të veçanta. Ato bëjnë thjeshtë atë që munden, mes lotëve, trishtimit, mungesës e humbjes së njeriut i cili i njihte më mirë.

E si të mos ndihesh keq, kur ke qenë shumë e dashuruar e dalëngadalë e kupton efektin e humbjes së shikimit dashuror që të jepte tjetri?

E si të mos ndihesh keq kur papritmas je « e braktisur » nga njeriu të cilin nuk ke rreshtur kurrë së dashuruari, ai që ishte ekuilibri i vendimeve, i arsyes, i jetës tënde?

Nuk ka si të mos ndihesh keq, kur nuk di ku ta investosh atë stok të madh dashurie, të cilën pak kohë më parë dije kujt t’ja dhuroje.

Ndërkohë të mbetesh një grua e ve rigjeneron marrëdhënie të reja me të tjerët. Vihen re emra që shuhen e të tjerë që shkruhen në bllokun e adresave. Ka njerëz të cilët mendojnë se këto gra të reja mbyllen në trishtimin dhe errësirën e fatkeqësisë që i ka ndodhur, ka nga ata që janë dhe superticioz e mendojnë që një grua tashmë pa bashkëshort sjell ters, apo të tjerë që frikësohen nga disponibiliteti i një gruaje të ve.

Ajo që më trishton është fakti se në shoqërinë shqiptare vejushat e reja përveçse përballen me paragjykime të ndryshme, duhet ta jetojnë këtë humbje gjatë për të mos thënë gjatë gjithë jetës së tyre, ndërkohë që një burri të ve të afërmit e tij mundohen t’i gjejnë zëvendësuesen e « të larguarës » sa më shpejt që të jetë e mundur. Për mua ky është një dënim i pajustifikuar dhe larg çdo formë morali, e drejta e të jetuarit të lirë ështe një e drejtë universale. Këtu nuk e kam fjalën vetëm për martesën, por dhe për pasojat që kanë këto norma jo të shkruara si për gruan e ve dhe për fëmijët e saj.

Nuk dua të bëj thjeshtë teori, por bazohem nga eksperienca ime personale. Dikur kam qënë një fëmijë i cili u rrit pa baba dhe një nga ëndrrat e mia të parealizuara, ishte të dilja në xhiron e bulevardit të madh të Tiranës me prindërit e mi. Gjatë gjithë fëmijërisë sime në heshtje shpresoja që meqënëse tim atë nuk e linin të rikthehej në Shqipëri e mamin e mua nuk na linin të iknim tek ai, ndofta dikush tjetër do ta zinte vendin e tim eti që dhe unë të dilja në xhiron e të shtunës si mikeshat e mia me prindërit e tyre, … por kjo nuk ndodhi kurrë.

Kur u bëra adoleshente dhe dola për herë të parë jashtë shtetit, një nga dhuratat e para që bleva, ishte një kostum për gjyshin tim, pasi isha e vendosur të realizoja ëndrrën time. E gëzuar që më në fund po ja arrija qëllimit, rruga nga Porti i Durrësit deri në shtëpinë e gjyshërve m’u duk shumë e gjatë, por kur mbërrita aty u përballa me “largimin” e tij pa kthim.

Pas 16 vjetësh “zia” e nënës sime mbaroi, ishte kjo një nga ato mrekullitë e pakta që ndodhin në jetë, babain tim më në fund e lejuan të hynte në Shqipëri, … por unë tashmë dilja në xhiro në bulevard me miqtë e mi.

Ndërkohë ime më kishte mbijetuar si shumë vejusha të reja, por në fund të shpirtit të tyre ato e dinë shumë mirë që ajo plagë mund të hapet në çdo moment sepse për të tilla plagë nuk ka ilaç.

Ndërsa unë nga kjo eksperiencë mësova të jem e lidhur me gjithçka dhe asgjë njëkohësisht, të kem frikë të dashurohem me diçka apo dikë që mund ta humb një ditë, por megjithatë nuk ndalova kurrë së dashuruari jetën dhe imagjinatën e saj të shfrenuar. Ime më dhe unë jo vetëm u rritëm së bashku, por dhe mësuam që drita e tunelit dhe pse mund të fshihet ajo ekziston dhe herët apo vonë do ta shohësh e do të kuptosh se jeta ia vlen të jetohet me gjithë brishtësinë e saj. Në fund të fundit ato norma dhe rregulla që vetëm paragjykojnë janë një dëshmi e egoizmit shoqëror, ndaj le t’i qëndrojmë sa më larg për të qënë sa më shpesh të lumtur.

Pendant la période du communisme en Albanie, notre destin était écrit dès que nous avions vu le jour et gare à celui qui oserait sortir du cadre prescrit par « le Parti » ! Par la suite, les rites et les règles étaient respectés à la lettre.

Aujourd’hui, 18 ans après la chute du Communisme même si la loi de la jungle règne, en Albanie comme dans les pays occidentaux, et nous pousse à vouloir être le meilleur, unique, donc différent, et finalement à être imité par les autres, plutôt que de les imiter…

Mais que signifie être unique, différent, en Albanie aujourd’hui et au XXIème siècle en général ?

Au milieu de la foule « standardisée »  de l’Albanie communiste, la couleur de ma peau, les traits de mon visage et l’histoire de ma famille m’ont toujours fait sentir différente. Mais étrangement, cela ne m’a pas évité d’être surprise ou d’avoir peur devant quelqu’un de différent, que ce soit par son physique, sa mentalité, ses sentiments ou ses choix.

Au début j’ai jugeait, puis j’ai appris par ces rencontres à apprécier la différence, et je me suis dit : « Imagine comme se serait ennuyeux si nous étions tous pareils. Si nous pensions la même chose, aimions les mêmes personnes, nous habillions de façon identique et nous comportions de la même manière. »

Je suis consciente que si nos désirs, nos choix et la façon de les exprimer, nous rendent « spéciaux », ils peuvent aussi heurter les autres.

Je pense ici, par exemple, à mes proches albanais de plus de cinquante ans, qui pendant la période du Communisme étaient jeunes, et qui sont maintenant devenus des parents.

Aujourd’hui, ils se retrouvent face à notre liberté de choisir, liberté, qu’ils n’ont jamais eue… Dans ces conditions, il n’est pas étonnant que l’inconnu, le nouveau, le différent puisse les effrayer.

Ils ont de une certaine expérience et peuvent nous prouver combien il est important de faire partir d’un groupe, derespecter ses règles et d’être dans les normes. C’était pour eux la seule manière de se sentir fort, ne pas être jugé, et d’être respecté.

Mais en même temps, nous sommes au XXI siècle et nous devons nous adapter à l’air du temps, et même si tout n’était pas mauvais dans notre passé communiste, on ne peut pas avoir comme exemple des modèles du début du XX éme siècle.

Il y a quelque temps, j’ai lu une expression d’un philosophe qui disait : « Quand tu commences à pense comme les autres, prends une pause et réfléchis. »

Je ne vais pas continuer à écrire, car la deuxième partie de cet article, j’ai envie de l’écrire avec vous. Prenons une pause ensemble et essayons de nous raconter les uns aux autres les fois où l’on s’est senti diffèrents par nos pensées, par ce que nous sommes, par nos choix ou par nos actes.

Après avoir recueilli vos récits, je les regrouperai pour que d’autres puissent dire : « C’est le plus bel article qu’on ait jamais lu sur la différence. »